بازار لوازم آرایشی و بهداشتی در ایران به‌رغم تحریم‌ها، تنگناهای اقتصادی و افزایش سرسام‌آور قیمت‌ها، همچنان پررونق است، زیرا تقاضا در این بازار زیاد است. با این حال عرضه گسترده کالاهای تقلبی، گرانی سرسام‌آور نمونه‌های اصل و کیفیت پایین محصولات داخلی از جمله عواملی‌اند که بازار لوازم آرایشی و بهداشتی در ایران را با نوسان و چالش مواجه کرده‌اند. این گزارش با استناد به برخی داده‌های میدانی و رسانه‌ای، به بررسی ابعاد مختلف بازار لوازم آرایشی و بهداشتی در ایران می‌پردازد.

«من به‌طور میانگین بین دو تا پنج میلیون برای لوازم آرایشی و بهداشتی هزینه می‌کنم، از رژلب و ریمل گرفته تا کرم‌‌های آبرسان و دور چشم و دیگر موارد. می‌توانم به جرات بگویم که وضعیت این بازار هم مثل لبنیات و حبوبات است. هر روز که مراجعه می‌کنی، قیمت‌ها بیشتر شده‌اند.»

این‌ها گفته‌های زنی ۳۶ ساله‌ ساکن منطقه شهران تهران است. او می‌گوید اطرافیان و اعضای خانواده‌اش به دلیل اینکه ماهانه مبلغ زیادی از حقوقش را بابت لوازم آرایشی و بهداشتی  هزینه می‌کند، او را سرزنش می‌کنند و می‌گویند که استفاده از محصولات تقلبی باعث شده است پوستش آسیب ببیند. به گفته این زن، کیفیت پایین برخی محصولات داخلی و نبود امکان واردات لوازم آرایشی و بهداشتی اصل از مبادی رسمی باعث عرضه افسارگسیخته اقلام تقلبی در بازار شده و این مسئله سلامت زنان را با خطر جدی مواجه کرده است.

او می‌گوید مغازه‌دارها محصولاتی را با ادعای اصل بودن می‌فروشند، در حالی‌ که امکان راستی‌آزمایی اصل بودن محصول برای همه وجود ندارد، اما همین محصولات هم با قیمت‌های نجومی فروخته می‌شوند.

آنچه این زن درباره بازار لوازم آرایشی و بهداشتی می‌گوید، تصویری کلی از وضعیت این بازار ارائه می‌دهد که حاوی نکته‌های مهمی است: گرانی محصولات، تقاضای بسیار، عرضه محصولات تقلبی، کیفیت پایین برخی محصولات داخلی و نبود اراده لازم برای ساماندهی این بازار.

افزایش سرسام‌آور قیمت‌ها

جست‌وجو در سایت‌های فروش آنلاین نشان می‌دهد که قیمت یک عدد رژ لب در کمترین حالت دست‌کم ۱۵۰ هزار تومان است، اما قیمت برخی مارک‌های معروف تا پنج میلیون تومان هم می‌رسد. قیمت ریمل‌ نیز از ۳۰۰ تا بیش از یک میلیون تومان متغیر است. کرم‌پودرهای تولید داخل نیز بالای ۳۰۰ هزار تومان قیمت دارند. به همین ترتیب قیمت دیگر محصولات آرایشی نیز به شکل سرسام‌آوری افزایش یافته است. به عبارت دیگر اگر فردی که ماهانه حدود ۱۰ میلیون تومان حقوق می‌گیرد، بخواهد چهار قلم لوازم آرایشی و بهداشتی بخرد، باید حدود یک‌سوم درآمد ماهانه‌اش را هزینه کند.

گرانی فزاینده قیمت لوازم آرایشی و بهداشتی علاوه بر اینکه در تورم و نوسان‌های ارزی ریشه دارد، چنانچه گفته شد به این مسئله بازمی‌گردد که دولت با ادعای حمایت از تولید داخلی و همچنین کسب درآمد، بر واردات لوازم آرایشی تعرفه‌های سنگینی وضع کرده است. این تعرفه‌ها در کنار هزینه‌های گمرکی و حمل‌ونقل، قیمت نهایی محصول را چندین برابر می‌کند. ضمن اینکه باعث رونق یافتن واردات غیررسمی لوازم آرایشی می‌شود.

به این موارد باید این را هم افزود که بسیاری از مارک‌های معتبر جهانی یا به طور کامل از بازار ایران خارج شده‌اند یا فعالیتشان را محدود کرده‌اند.

همه این‌ها در کنار هم به افزایش قیمت کالاهای موجود دامن زده و سبب شده‌ است که بسیاری از مصرف‌کنندگان، به‌ویژه از طبقه متوسط و کم‌درآمد، توان خرید محصولات اصل و باکیفیت را از دست بدهند.

تقاضای بالا و عرضه آشفته

بررسی‌های میدانی نشان می‌دهد که به‌رغم گرانی‌ها، تقاضا برای لوازم آرایشی در ایران نه‌تنها کاهش نیافته، بلکه در بسیاری موارد افزایش نیز داشته است. این پدیده را می‌توان از زوایای مختلف تحلیل کرد؛ از جمله اینکه در فرهنگ ایرانی، آرایش و زیبایی اهمیت ویژه‌ای دارد و همین امر سبب می‌شود که حتی در شرایط سخت اقتصادی هم بخش قابل‌توجهی از درآمد خانوار صرف خرید لوازم آرایش شود.

تاثیر شبکه‌های اجتماعی و چهره‌های تاثیرگذار در این فضا را هم در بالا رفتن تقاضا برای لوازم آرایش نمی‌توان نادیده گرفت. آن‌ها با تبلیغ مارک‌های مختلف و نمایش روش‌های آرایش، تمایل به مصرف را در میان جوانان و نوجوانان بالا برده‌اند.

تقاضای بالا البته دلیل دیگری هم دارد؛ اینکه بازار لوازم آرایشی در ایران تنها به محصولات گران‌قیمت محدود نیست و تنوع محصولات از مارک‌های بسیار لوکس تا محصولات ارزان‌قیمت، تقریبا به همه قشرها امکان خرید می‌دهد. ضمن اینکه تقاضا برای محصولات ارزان‌قیمت و بی‌نام‌ونشان در سال‌های اخیر رشد چشمگیری داشته است.

داده‌های آماری نشان می‌دهد که سن مصرف لوازم آرایشی در ایران نیز به‌شدت کاهش یافته است و اکنون نوجوانان هم به مصرف‌کنندگان این محصولات تبدیل شده‌اند؛ آنچه بر میزان کلی تقاضا در این بازار می‌افزاید.

ورود گسترده کالاهای تقلبی و بی‌کیفیت

گرانی و تقاضای بالا زمینه را برای ورود و عرضه گسترده لوازم آرایشی تقلبی و بی‌کیفیت فراهم کرده است؛ محصولاتی که اغلب در کارگاه‌های زیرزمینی و با مواد اولیه نامرغوب تولید می‌شوند و برای سلامتی مصرف‌کنندگان خطرات جدی دارند.

این نکته را نباید فراموش کرد که توزیع‌کنندگان و تولیدکنندگان کالاهای تقلبی با شبیه‌سازی دقیق بسته‌بندی و ظاهر مارک‌های معروف، تشخیص محصول اصل از تقلبی را برای مصرف‌کننده دشوار می‌کنند و  بسیاری از این محصولات در فضای مجازی و بدون هیچ‌گونه نظارتی، به فروش می‌رسند.

واردات لوازم آرایشی به ایران ممنوع است. حامد عبدی، رئیس اداره پیشگیری و مقابله با قاچاق سازمان غذا و دارو، پیش‌تر گفته بود که محصولات آرایشی خارجی موجود در ایران یا جزو کالاهای قاچاق‌اند یا اصلا در زمره کالاهای تقلبی قرار می‌گیرند.

به گزارش سایت فرارو نیز بخش قابل‌توجهی از محصولات آرایشی بهداشتی با مارک‌های خارجی معروف در کشور‌های همسایه به‌صورت «زیرپله‌ای» تولید و بعد از قاچاق به ایران، معادل همان قیمت اصلی کارخانه، به مصرف‌کننده فروخته می‌شوند.

اوایل مردادماه، نیما الهی، عضو اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران، خبر داد که ۳۰ درصد بازار داخلی لوازم آرایشی را «محصولات قاچاق و ارزان‌قیمت» تشکیل می‌دهند. پیش‌تر نیز برخی فعالان سهم محصولات قاچاق و تقلبی بازار لوازم آرایشی و بهداشتی ایران را ۶۰ درصد اعلام کرده بودند.

سخنگوی ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز نیز از کشف ۵۳۰ میلیارد تومان لوازم آرایشی قاچاق در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۴ خبر داد که نشان‌دهنده حجم بالای قاچاق در این حوزه است. همه این‌ها در حالی است که نهادهای متولی حاضر نیستند برای ساماندهی این بازار و باز گذاشتن واردات از مبادی قانونی و رسمی اقدامی انجام دهند.

از طرفی، برخی رسانه‌های حکومتی مانند خبرگزاری فارس نیز با انتشار گزارش‌هایی با موضوع بالا بودن مصرف لوازم آرایش در ایران، ممانعت از واردات محصولات اصل را توجیه می‌کنند. این در حالی است که استفاده از لوازم آرایشی تقلبی خطرات جدی برای سلامتی دارد، زیرا این محصولات معمولا با مواد شیمیایی مضر، فلزات سنگین مانند سرب و جیوه یا ترکیبات حساسیت‌زا ساخته شده‌اند که می‌توانند باعث عوارض پوستی مانند آکنه، اگزما و التهاب شوند.

استفاده از ریمل و خط چشم‌های تقلبی هم می‌تواند به عفونت‌های چشمی و آسیب به قرنیه منجر شود. علاوه بر این، جذب مواد شیمیایی از طریق پوست در بلندمدت به اندام‌های داخلی مانند کبد و کلیه‌ها آسیب می‌رساند و به دلیل تولید در محیط‌های غیربهداشتی، احتمال بیماری‌های عفونی ناشی از باکتری‌ها و قارچ‌ها نیز وجود دارد.